Showing posts with label Пийк. Show all posts
Showing posts with label Пийк. Show all posts

2008/10/04

Угаалга

Намар Брайтон бийч уруу зугаалж яваад ямар нэг сүмийнхэн угаалга (baptism) хийж байхтай таарсан юм. Цагаан хувцастай лам болтой хүн хүүхдүүдийг нэг нэгээр нь ус уруу аваачаад залбирал уншиж байгаад бүтэн биеэр нь булхаж байлаа. Намар аль хэдийн болсон байсан болохоор сэрүүхэн, тэр хүүхдүүдийг даарч байгаа байх даа гэж бодогдож байлаа. Уснаас гарсан тэд учиргүй сэтгэл нь хөдөлж дэвхцэж бүжиглээд л, дуулаад л.
Хүмүүс их сонирхож тойроод л байсан. Би гайгүй зураг ойроос авчихъя гэж бодсон ч бас саад болж төвдөөгүй юм.



Хөл хугалаарай

Шинэхэн жүжигчин бүсгүй тайзан дээр гарах ээлжээ хүлээн, хөшигний ард зогсоно. Өөрийн үзүүлбэрээ дууссан туршлагатай нэгэн тайзнаас буухдаа бүсгүйд,
- Break a leg гэж хэлнэ. Магадгүй та кино ч юм уу, зурагтаар иймэрхүү дүрслэл харсан байхаа, яагаад гэвэл энэ хэллэг ялангуяa театрын хүрээнд маш өргөн хэрэглэгддэг юм.
Үгчилж орчуулбал хөл хугалаарай гэмээр, гэхдээ эсрэг утгаар нь хэн нэгэнд амжилт хүсэхдээ хэрэглэнэ.
Энэ хэллэг зөвхөн англи хэл дээр ч биш олон оронд олон хэлээр хэлэгдсэн хуучин идиом юмаа. Гарал үүслийнх нь тухай хэд хэдэн таамаглал байдаг юм байна.
1. Мухар сүсэг бишрэлийн нэг илрэл. Хүнд амжилт хүсч байгаа ч түүнийгээ эсрэгээр илэрхийлж лус савдагаас холдуулж байгаа оролдлого. Манай монголчууд ч гэсэн ялангуяа нялх балчир хүүхдийг хамгаалж муухай гэж дууддаг даа.
2. Анх Англид Элизабэт хатан хааны хаанчлалын үед театр ид хөгжиж байхад жүжигчид үзэгчдээс хөлийн зураас гэх зураасаар тусгаарласан талбайд тоглодог байв. Тоглолт таалагдахад үзэгчид мөнгө идэх юм шиддэг байсан бөгөөд тэр бүгдийг авахын тулд жүжигчид хөлийн зураасаа давах хэрэгтэй болдог байжээ. Хоёр дахь таамаг бол энэ зураасыг олон даваарай гэсэн утгаар "Break a leg" гэж хэлдэг болсон байж магад гэж тайлбарладаг юм байна.
3. Гурав дахь таамаг бол бүр Ромын үеэс үүсэлтэй байж магад гэж үздэг юм байна. Эртний Ромд гладиаторууд хоорондоо тулалдахад өөрийн хайртай тулаанчийг өрсөлдөгчийнхөө хөлийг хугал гэдэг байснаас энэ хэллэг үүссэн байх магадлалтай гэнэ. Тоймтой хэд нь энэ бас бус олон тайлбар байдаг юм байна.
Хэрэв танд хэн нэгэн хөл хугалаарай гэвэл амжилт хүсч байгаа тэр байх нь ээ.

Хорь түмэдийн Хорилдай мэргэний домог

Гангаагийн хүсэлтээр эмээгийнхээ ярьж өгсөн хувилбарыг сийрүүлж тавья. Бага байсан болохоор зарим нарийн ширийнийг санахгүй юм.
Эрт дээр Хорь түмэдийн Хорилдай мэргэн хэмээх гөрөөчин байж гэнээ. Тэр нэг удаа Байгал нуурын эргээр гөрөөлж яваад, тэртээ холоос хэсэг хун шувуу нуурын эрэг дээр буухдаа өд сөдөө тайлж, үзэсгэлэнт охид болон хувирч усанд орж наадахыг харжээ. Түүнээс хойш тогтсон цагтаа очиж охидыг бургасанд нуугдан хардаг байв. Цаг хугацаа өнгөрөхөд үзэсгэлэнт бүсгүйчүүдийн нэгнийг онцлон хайрлах болж гэнэ. Тэгээд нэгэн өдөр хун шувуудыг ирж өд сөдөө тайлахад нь онцолж таалсан бүсгүйн өдөн дээлийг нуучихаж гэнэ. Буцах цаг болж бүсгүйчүүд хун шувуу болон нисэхэд дээлээ нуулгасан нэг нь аргагүй хойно хоцорч, Хорилдай мэргэний эхнэр болж амар жимэр хэдэн жил амьдарч, арван нэгэн хүү төрүүлсэн гэдэг.
Харин нэг удаа бүсгүй нөхрөөсөө миний өдөн дээлийг гаргаж үзүүлээч, өмсөж үзье гэж гуйжээ. Хорилдай мэргэн хэдэн жил хамт амьдарч, олон хүүхдийн эцэг эх болсон болохоор олон юм бодолгүй гаргаад өгтөл бүсгүй дээлээ өмсөж хун шувуу болоод тооноор нисч гарахын даваан дээр Хорилдай мэргэн хөлнөөс нь барьж аваад, татаж дийлэхгүй гар алдрахын цагт, за чи ингээд яваад өгдөг байж, харин үлдэж байгаа хөвүүддээ нэр өгөөд яв даа гэхэд хун шувуу гэрийг тойрон Галзууд, Хуасай, Хүбдүүд, Гушад, Шарайд, Харгана, Худай, Бодонгууд, Хальтан, Цагаан, Батанай хэмээн ганганаад нисэн одсон юм гэдэг. Эдгээр арван нэгэн хөвүүн хорь түмэдийн арван нэгэн овгийн эцэг бөгөөд манайх гэдэг айл Хуайсай эцгийн удам юм шүү дээ гэж ярьж билээ. Хорь түмэдийг хун шувуу гаралтай гэсэн тодотгол энэ домгоос үүсэлтэй юм гэнэлээ.

Rubin Museum of Art

Энэ музей 2004 оны 10 сарын 4 нд, Гималай орчмын улс үндэстэний урлагийг олон түмэнд таниулах, хадгалах, сэргээх, бүртгэх гэсэн зорилготойгоор байгуулагджээ. Музейн үзвэрийн дийлэнх хэсгийг Буддын шашинтай холбоотой урлаг, эд зүйлс эзлэх бөгөөд хэдийгээр Монгол улс газар зүйн хувьд энэ бүс нутгаас хол ч шашны уламжлалаараа ойр гэдгийн баталгаа болж овоо хэдэн монгол үзмэр тавигдсан юм байна лээ. Зураг хөрөг баримлын хажууд гайгүй дэлгэрэнгүй тайлбартай, ороод гарсан хүн Буддын шашны талаар гайгүй мэдлэгтэй болоод гарахаар гайгүй сайн бодож зохион байгуулсан санагдсан. Байнгын үзмэрээс гадна бас үе үе дажгүй үзэсгэлэн гарчихна. Миний мэдэхийн 20 дугаар зууны эхээр Монгол, Хятад, Түвдээр аялсан англи эмэгтэйн авсан зургууд, тэмдэглэлээр тун дажгүй үзэсгэлэн, дараа нь монголын шашны эд өлгийн зүйл, урлагийн үзэсгэлэн гарсан байсан. Мөн монгол кино гаргах, монгол судлаачийн илтгэл гээд монголтой холбоотой арга хэмжээнүүд, бас буриад ардын дуу хөгмийн, тува хөөмийчдийн концерт бас үзэж байсан юм байна. Тэгээд энэ бүхнийг зохион байгуулачдын нэг нь ч болов монгол хүн байдаг байх гэж бодож байтал, дараа нь хүнээс монголын түүх сонирхдог энэтхэг хүн байдаг гэж сонсогдсон шүү. Хэрэв Нью Йорк хотод зочлох бол энэ музейгээр ороод гараарай гэх байна.
Хаяг нь:
Rubin Museum of Art
150 West 17th Street
New York, NY 10011
212-620-5000
http://www.rmanyc.org/

Хогноос олсон зураг сая доллар хүрсэн нь


Дөрвөн жилийн өмнө нэгэн өглөө Нью Иорк хотын оршин суугч Элизабэт Гибсон овоолсон хогны хажуугаар гарахдаа хогон дунд нэгэн тосон будгийн зураг байхыг олж харжээ. Тэр би абстракт зурганд тийм сонирхолтой биш, гэхдээ л хэн нэгний бүтээл ингээд хогон дээр хэвтэж байх нь харамсалтай санагдсан гэж ярьсан байдаг. Элизабэт зургийг гэртээ авчирч ханандаа өлгөжээ. Түүний нэг танил нь харин үнэтэй цэнэтэй бүтээл байж юуны магад урлаг судлаач хүнд үзүүл гэж зөвлөсөн байна.
Ингээд судлаад үзсэн чинь энэ зураг 1970 онд Мексикийн зураач Руфино Тамаёогийн "Гурван хүн" (Tres Personajes) хэмээх 20 жилийн өмнө хулгайд алдагдсан зураг байсан гэдэг. Элизабэт бүсгүй зургийг анхны эзэнд нь буцааж өгөөд $15000 шагнал (анх зургийг алдагдахад амласан) авчээ.
Зургийг анх 1977 онд $55000 үнээр Sotheby's дуудлага худалдаагаар Хьюстоны уугуул эр эхнэртээ бэлэг болгон авсан юм байж. Эзэд ойрмогхон энэ зургийг мөн л Sotheby's дуудлага худалдаагаар нэг сая дөчин есөн мянган долларын үнэ хүргэж заржээ. Зарсан орлогоосоо Элизабэт хүүхэнд тодорхой хувь хүртээсэн гэнэлээ.
Хулгайн хэргийг Холбооны Мөрдөх Товчоо шалгасаар байгаа гэнэ. Үнэтэй хог байгаа биз?

Бурхадын цэцэрлэг

Колорадо муж улсын Колорадо спрингс хотын ойролцоо ийм нэртэй үндэсний цэцэрлэг (national park) байдаг. Элсэн чулууны сонирхолтой тогтолцоо бүхий энэ хэсэг газрын нэрийг уугуул америкийн индианчууд өгсөн гэдэг. Нээрээ л бурхад чулуу өрж тоглож байсан юм болов уу гэмээр өнгө будаг, хэлбэр дүрсний сонин цогц санагддаг.


Ийшээ зочилсон хэн бүхэн ямар нэг төлбөр төлдөггүй (энд бол үзэх юмтай газар болгон шахуу төлбөртэй байдаг), Чарлс Эллиот Пэркинс хэмээх хүний эзэмшилд байсан энэ хэсэг газрыг үр хүүхэд нь үзэх сонирхолтой хэн бүхэнд үнэ төлбөргүй үзүүлэх болзолтойгоор Колорадо cпрингс хотын захиргааны мэдэлд шилжүүлсэн гэж байх юм.

Чойжин ламын сүм






Нэг л намуухан, Улаанбаатарт ийм газар олон байдаг бол сайхнаа гэж бодогдож байлаа. Энэ сүм хорьдугаар зууны эхээр баригдсан ба язгууртан голдуу хүмүүст зориулж хурал хурдаг байсан гэдэг. Бага байхад нэгэн том ламын занданшуулсан цогцос энэ сүмд бий гэх явган яриа сонсож байсан. Үнэн эсэхийг мэдсэнгүй. Олон сайхан баримал бүтээлтэй боловч тайлбарлаж, таниулахдаа нэг тийм тааруухан санагдсан. Гэхдээ л нүд хужирлах юм ихтэй юм байна лээ.

Эллис арал (Ellis island)

Эллис арал дээр байрлах цагаачдыг бүртгэн нэвтрүүлэх газар 1892 оны 1 сарын 1 ээс 1954 оны 11 сарын 12 хүртэл ажиллаж нийт 12 сая цагаачдыг шалган нэвтрүүлсэн гэдэг. Одоо энд цагаачдад зориулсан музей байрлаж тухайн үед цагаачдыг ямар шалгуураар нэвтрүүлж байсан тухай дэлгэрэнгүй үзмэрүүд тавьсан байдаг. Дээр дурдсан 12 сая хүмүүс тухайн хугацаанд АНУ д ирж суурьшсан цагаачдын 70% нь юм гэнэлээ. Одоо 100 сая гаруй америкчуудын өвөг дээдэс чухам энэ газраар дамжиж америкт хөл тавьжээ.
Анх ирсэн цагаачдыг 6 төрлийн эрүүл мэндийн үзлэгээр оруулж, хувий чанартай 29 асуултанд хариулуулдаг байж. Эдгээр шалгуураар халдварт өвчин тээгч, сэтгэл мэдрэлийн өвчтэй болоод гэмт хэрэгтнүүдийг илрүүлж буцаадаг байсан юм гэнэлээ. 1924 оноос цагаачлалын асуудлыг тухайн улсад суух АНУ ын элчин сайдын яаманд хариуцуулснаар үүгээр дамжих цагаачдын тоо эрс цөөрч улмаар 1954 онд хаажээ.
Монголчуудын сайн мэдэх "Загалмай зүүлгэсэн эцэг" киноны гол баатар Дон Корлеон Эллис арлаар дамжин Нью Иорк хотод ирдэг шүү дээ.